AN WANG: Hạt nhân của kỷ nguyên máy tính

A i cũng biết rằng nhiều nhà khoa học di cư từ châu Âu, lục địa hoang tàn sau chiến tranh, đã giúp xây dựng một nước Mỹ sau chiến tranh thế giới 2 thông qua những phát minh và khám phá của họ. Nhưng có một người Trung Quốc đã thoát ra từ đống tro tàn của cuộc chiến ở Thượng Hải để tạo ra một bước đột phá trong thế giới vi tính và đã xây dựng một công ty vững chắc ở Mỹ. Đó là An Wang – một người châu á đã trở thành huyền thoại công nghệ của nước Mỹ.

An Wang đã phát minh ra bộ nhớ máy tính, thành lập Wang Laboratories, và trở nên nổi tiếng như một trong những nhân tài đức độ vĩ đại nhất ở thành phố. Đầu những năm 1980, hơn 80% trong số .000 công ty lớn nhất ở Mỹ có sử dụng các thiết bị văn phòng của Wang, còn năm 1984, lợi nhuận của Wang Laboratories đạt tới 210 triệu USD trong tổng doanh thu trị giá 2,2 tỷUSD.

Wang sinh ra tại Thượng Hải ngày 7/2/1920. Ông và 4 người anh em khác may mắn được thừa hưởng vốn tiếng Anh quý giá từ người cha của mình, một thầy giáo dạy ngoại ngữ ở một trường tiểu học tư thục ở địa phương. Nhưng ngoại ngữ không phải là lĩnh vực mà chàng trai trẻ Wang thực sự vượt trội như đối với toán và các môn khoa học tự nhiên.

Theo đuổi những xung động

Ở tuổi 16, ông bắt đầu theo học tại trường đại học Chiao Tung Thượng Hải (được gọi là MIT của Trung Quốc), khoa kỹ thuật điện tử. Nhưng chỉ một năm sau, Nhật Bản xâm lược Trung Quốc. Wang mất cả cha mẹ và một người em gái khi Nhật đánh bom Thượng Hải ngày này qua ngày khác.Gần như bị san phẳng, thành phố bị rơi vào tay quân địch vào tháng 11/ 1937.

Trong khi rất nhiều trong số các sinh viên và đồng nghiệp cùng quê tràn sang Hồng Kông (sau này trở thành động lực đằng sau sự vươn lên đầy sức sống của nền kinh tếtại đây) thì Wang vẫn tiếp tục việc nghiên cứu ở thành phố Thượng Hải đã bị chiếm đóng. Rồi khi cuộc chiến kết thúc, ông rời Trung Quốc để theo đuổi tấm bằng Tiến sĩ khoa học về vật lý ứng dụng ở đại học Harvard.

Được tập trung hoàn toàn cho việc nghiên cứu tại Harvard, Wang không những kiếm được tấm bằng trong vòng 3 năm mà còn bắt đầu thí nghiệm bằng nhiều cách khác nhau về công trình điều chỉnh xung điện từ, công trình mà giới khoa học phỏng đoán là chìa khóa cho việc tạo nên những chiếc máy có khả năng “nhớ” dữ liệu trong những khoảnh khắc chỉ 1 phần nghìn giây.

Những giá trị nho giáo

Năm 1948, Wang công bố phát minh về trung tâm bộ nhớ, và ông muốn trường đại học Havard tài trợ để phát triển cao hơn công trình với việcmờihọ tham gia đăng ký bản quyền với mình. Theo chính sách của trường vào thời điểm đó, Harvard đã từ chối tham gia, vì vậy vào năm 1954 Wang nhận được giấy phép bản quyền cho riêng mình. Cùng lúc đó, ông đã bắt đầu lập nên công ty chỉ có một người, trong một căn gác thuê trên một gara ôtô ở cực Nam Boston. Wang Laboratories thu nhập được 15.000 USD trong năm đầu tiên đó, còn trong 33 năm sau, công ty tăng trưởng với tốc độ trung bình 40% mỗi năm.

Khi công ty đã mở rộng, Wang - thường bị chế giễu là giữ nguyên kiểu kinh doanh đặc sệt kiểu Trung Quốc – đã có lần nói rằng động lực của ông là muốn chứng tỏ rằng “người Trung Quốc có thể thành công ở nhiều lĩnh vực khác ngoài các tiệm giặt là”. Tuy nhiên, trong cuốn hồi ký “Những bài học” năm 1986, ông cho rằng có được thành công một phần là do biết dựa vào các giá trị của Nho giáo: sự cân bằng, điều độ và sự đơn giản.

Wang lại làm chủ công ty theo đúng kiểu Trung Hoa, khi đảm bảo cho gia đình mình tới 75% cổ phần của công ty trong những năm 1980.

Lỡ chuyến tàu PC

Năm 1964, Wang Laboratories trình làng một máy tính điện tử để bàn và bắt đầu nghiên cứu hệ thống xử lý văn bản để phục vụ công việc. Vào giữa những năm 1970, dường như hầu hết các văn phòng đều có sử dụng bộ xử lý văn bản thông dụng của Wang.

Đến cuối thập kỷ đó, Wang đưa ra 2 quyết định mà vì đó công ty sau này không phát triển được: ông quyết định tập trung vào phần cứng thay vì phần mềm. Và trong lĩnh vực phần cứng, ông lại chọn tập trung vào bộ xử lý văn bản và máy tính mini (loại máy tính được thiết kế chỉ để kết nối các máy tính thành hệ thống) thay vì máy tính cá nhân (PC).

Khi cuộc cách mạng PC bùng nổ, lợi nhuận của Wang Laboratories giảm xuống nghiêm trọng. Rồi vào cuối năm 1986, khi Wang chuẩn bị nghỉ hưu, Ban lãnh đạo Wang Laboratories thông báo rằng người con trai 36 tuổi của là Frederick, sẽ trở thành chủ tịch công ty. Đó lại trở thành một sai lầm lớn nữa.

Độ lượng tới cùng

Wang Laboratories mất hàng triệu đôla trong 2 năm tiếp theo khi họ tỏ ra chậm chạp trong việc đưa ra những sản phẩm mới, lâm vào các khoản nợ lớn, và rồi – khi họ cuối cùng cũng đưa ra được một máy tính để bàn – thì đã không còn kịp cạnh tranh nổi vớimáy tính cá nhân của IBM. Máy tính của Wang chìm đi, và ông phải đưa ra quyết định khó khăn là sa thải con trai của mình.

Bất chấp tài sản công ty sa sút nghiêm trọng và căn bệnh ung thư thực quản liên tục hoành hành để rồi cuối cùng dẫn đến cái chết vào ngày 24/3/1990, An Wang vẫn không ngừng hướng về với trường đại học và thành phố mà ông cho là mình mắc nợ rất nhiều. Ông đã hiến tặng hàng triệu đôla cho Harvard và nhiều tổ chức văn hóa và dân sự ở

Trong khi Wang Laboratories phải chật vật hàng năm trời trước khi ngoi lên trở lại trong những năm đầu thập kỷ 90 với tư cách là một hãng tư vấn phần mềm thì huyền thoại về An Wang vẫn không hề suy suyển. Giống như nhiều người dân nhập cư khác, ông thoát ra từ nỗi kinh hoàng của chiến tranh và đã đóng góp tài năng của mình để xây dựng nên một nước Mỹ thịnh vượng như ngày nay.

Hồng Quý