Phần mềm nguồn mở ở Việt Nam: mới chỉ là khởi động

Phần mềm nguồn mở ở Việt Nam: mới chỉ là khởi động

VNPT, 15.7.2005 - Phần mềm mã nguồn mở được hình thành và phát triển mạnh từ năm 1991, sau khi hệ điều hành nguồn mở Linux ra đời. Qua một thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, giá trị của Linux nói riêng và các phần mềm nguồn mở nói chung đã được khẳng định. Hiện, phần mềm nguồn mở trở nên phổ biến hơn trên toàn thế giới với nhiều phát triển đáng nể.

Trên thế giới, PMNM đã có nhiều thành công

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia CNTT, trong những năm gần đây phần mềm nguồn mở (PMNM) đã đạt được nhiều bước tiến đáng kể. Hiện đã có tới hơn 90 chính phủ các nước trên thế giới có chính sách liên quan tới PMNM. PMNM được ứng dụng trong phát triển Chính phủ điện tử tại các nước Đức, Brazil, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản...

Nhiều tập đoàn CNTT, các hãng lớn như IBM, Sun, Intel, HP và Oracle cũng đã tham gia phát triển hoặc cam kết hỗ trợ nguồn mở.

Ngoài Linux, một "đại diện" điển hình của PMNM thì các PMNM khác như My SQL, Apache cũng được đánh giá rất cao (chiếm 60% thị trường web server). PMNM còn được biết đến với 60 ngàn dự án khác nhau, tập trung vào nhiều lĩnh vực như cơ sở dữ liệu, truyền thông, game, Internet...

Sự phát triển ngày càng mạnh của PMNM đang thực sự khiến nhiều hãng phần mềm lớn trên thế giới lo ngại. Ngay cả Microsoft, hãng phần mềm số một thế giới cũng đang học cách "sống chung" với Linux. Những cuộc hội đàm như "Selling Against Competitive Platforms" (Doanh số vượt qua những phần nền cạnh tranh) và "Winning in the mid-market vs. Linux" (Giành phần thắng trên thị trường tầm trung với Linux) của Microsoft thừa nhận Linux đã nổi lên như là một đối thủ chính trên thị trường. Steve Ballmer, Giám đốc điều hành Microsoft khẳng định, hãng này sẽ cạnh tranh với PMNM về sản phẩm. Trong Hội thảo đối tác toàn cầu diễn ra bang Minnesota (Mỹ) mới đây, Microsoft đã có nhiều cuộc họp liên quan tới Linux và đề cập đến những biện pháp nhằm cạnh tranh với nguồn mở. Trong một vài tháng qua, Microsoft cũng đã có những tín hiệu bắt tay với sản phẩm mã mở như khách hàng của Microsoft sẽ có thể kiểm soát server của Linux với phần mềm quản lý Microsoft, hay có khả năng chạy Linux và Windows trên cùng một hệ thống.

Còn Bob Hayward, Phó chủ tịch Gartner châu á -Thái Bình Dương cho biết, 10 - 15 năm trước, 80 - 90% lợi nhuận của các công ty phần mềm lớn thu được từ việc bán bản quyền phần mềm, ngày nay con số này giảm xuống chỉ còn có 50% vì đã có một số lượng lớn các phần mềm mã nguồn mở được phát triển.

Với CNTT Việt Nam, PMNM là cơ hội tốt

Đó là nhận định của ông Nguyễn Trung Quỳnh, Giám đốc Ban quản lý Dự án phần mềm nguồn mở, Bộ Khoa học Công nghệ, tại Hội thảo - Triển lãm Toàn cảnh CNTT Việt Nam 2005- Vietnam Computerworld Expo 2005. Ông Quỳnh cũng cho rằng Việt Nam đã hội tụ được một số điều kiện để đảm bảo khai thác tốt PMNM.

Việc Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 235 về việc chấp nhận Dự án Tổng thể ứng dụng và phát triển PMNM ở Việt Nam giai đoạn 2004 - 2008 cách đây hơn một năm được xem là điều kiện pháp lý thuận lợi đầu tiên. Điều này cho thấy Việt Nam coi đây là một hướng đi quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền CNTT nước nhà.

Bước đầu, Bộ KHCN đã hợp tác với Intel, Sun, METI (Nhật Bản), KIPA (Hàn Quốc) và Asia-OSS. Ngoài ra, Bộ Giáo dục & Đào tạo cũng ký kết bản ghi nhớ với Sun về sử dụng PMNM Sun Microsystems StarOffice 7. Việt Nam cũng đã bắt đầu có các cơ sở đào tạo PMNM như Viện tin học Pháp ngữ - IFI, Apech... Hiện đã có hơn 20 công ty, đơn vị trong nước đăng ký phát triển sản phẩm nguồn mở. Hiện có một số sản phẩm ứng dụng triển khai PMNM cho máy tính để bàn như Vietkey Linux, Red Hat Linux, máy chủ và các hệ thống thông tin như cổng giao dịch điện tử, dịch vụ viễn thông, cơ sở dữ liệu... Điều này cho thấy năng lực phát triển PMNM ở Việt Nam là có. Bên cạnh đó, PMNM cũng đã được triển khai tại Văn phòng TW Đảng, trường Đại học, cao đẳng... Sự phát triển cộng đồng PMNM ở một số trường đại học, diễn đàn JAVA Vietnam, Vietlux cũng đã tạo những cơ sở đầu tiên đảm bảo cho việc triển khai PMNM tại Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam cần phải nỗ lực hơn nữa trong việc thúc đẩy sự phát triển của PMNM bởi trong thực tế, từ một vài năm trước đây, PMNM đã phát triển tại Việt Nam nhưng hầu như vẫn chưa đạt được những thành tựu đáng kể.

Nhưng sẽ khó trụ nếu không nghiêm túc thực thi luật Bản quyền

Từ đầu những năm 90, Linux, một "đại diện" cho cộng đồng PMNM đã có mặt tại Việt Nam và nhanh chóng được Việt hoá. Phát triển và sử dụng các PMNM đã bắt đầu trở thành một phong trào thực sự ở Việt Nam từ năm 1999-2000.

Qua thực tế triển khai thử nghiệm, giới CNTT Việt Nam thêm khẳng định PMNM đã được lựa chọn như một giải pháp hữu hiệu khi Việt Nam tham gia các công ước quốc tế về bảo hộ sở hữu trí tuệ và trước ngưỡng cửa hội nhập nền CNTT thế giới.

Hiện, tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm (PM) luôn tỷ lệ nghịch với tỷ lệ tăng trưởng của ngành CNTT nói chung và công nghiệp PM nói riêng. Trong khi tỷ lệ vi phạm bản quyền PM bình quân trên toàn cầu hiện là 36% (có nghĩa trong 80 tỷ USD giá trị PM được cài đặt hợp pháp, có 29 tỷ USD bị chi cho PM bất hợp pháp) thì tại Việt Nam, tỷ lệ này lên tới 92%, tương đương với 41 triệu USD thất thoát.

Theo giới chuyên môn, việc Việt Nam phát triển PMNM được cho là hướng giải quyết nạn vi phạm bản quyền tại VN, thế nhưng việc ứng dụng PMNM vào thực tế không phải ở đâu cũng có, và không phải đã được triển khai rộng rãi.

Trong giai đoạn 2004-2008, Bộ Khoa học Công nghệ (KHCN) xác định đẩy mạnh ứng dụng và phát triển PMNM là mục tiêu hàng đầu nhằm tiến tới triển khai thử nghiệm PMNM với quy mô nhỏ, sau đó nhân rộng ra.

Tuy nhiên, cũng theo ông Quỳnh, việc phát triển PMNM tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều thách thức và trở ngại.

Trước hết, nhận thức chưa đúng về PMNM và những lợi ích của nó là một cản trở đối với phát triển PMNM. Tiếp đó là sự hạn chế về nguồn nhân lực, trình độ hiểu biết và sự thiếu hụt các tài liệu hỗ trợ về kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng PMNM và giải quyết các vấn đề liên quan. Trong khi đó, những ứng dụng chuyên nghiệp và số lượng các thiết bị hỗ trợ lại không nhiều, thiếu tính tương tác với các phần mềm đóng. Ông Quỳnh cho rằng người sử dụng đã quen thuộc với mã nguồn đóng thì không dễ dàng thay đổi sang mã nguồn mở. Ông Quỳnh cũng nhấn mạnh "PMNM sẽ khó trụ được nếu luật bản quyền không được thực thi một cách nghiêm túc. Cần phải tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa mã nguồn đóng và mở".

Theo kế hoạch triển khai dự án PMNM tại Việt Nam đã được Bộ KHCN xây dựng thì PMNM sẽ được triển khai lồng ghép với các chương trình dự án khác về CNTT và sẽ được triển khai thí điểm ở một số đơn vị có mức độ sẵn sàng cao như TP Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, một trung tâm PMNM quốc gia (bao gồmCổng thông tin và kho dữ liệu; Đào tạo giáo viên, chuyên gia trình độ cao; Bản địa hoá, tuỳ biến một số ứng dụng phổ cập, nghiên cứu phát triển và chuẩn hoá, kiểm tra đánh giá; Nâng cao nhận thức và hợp tác quốc tế) sẽ được xây dựng.

Dự kiến, cuối năm 2005, Việt Nam sẽ có Trung tâm Nguồn nhân lực cho PMNM. Trung tâm này sẽ có một số chức năng: đào tạo ngắn hạn về PMNM, kiểm tra các dự án liên quan đến PMNM ở Việt Nam. Được biết, Trung tâm sẽ đào tạo dưới hai hình thức: đào tạo tại chỗ và e-learning và cũng sẽ có phòng thí nghiệm và thử nghiệm phần mềm nguồn mở. Như vậy, PMNM sẽ có điều kiện thuận lợi để phát triển tại Việt Nam.

Hà An